https://prj.ui.ac.ir/ پژوهش های سیاسی fa daily 1 Sat, 22 Oct 2016 00:00:00 +0330 Sat, 22 Oct 2016 00:00:00 +0330 https://prj.ui.ac.ir/article_22715.html نظریه های هژمونی یکی از مباحث مطرح دررابطه با توصیف چگونگی اداره روابط بین‌الملل است که از دهه 1960 به آنها توجه کرده اند و همچنان، یکی از نظریه های مسلط در تحلیل روابط بین‌الملل است. تا قبل از فروپاشی نظام دوقطبی هژمونی بیشتر در مقیاس جهانی مطرح بود؛ اما بعد از آن، رقابت بین قدرت‌های منطقه‌ای نیز گسترش یافت و به هژمونی در مقیاس مناطق نیز توجه شد. در این پژوهش، ابتدا مفهوم هژمونی در درون ساختارهای فکری متفاوت تبیین شده است و دیدگاه‌های هرکدام از تئوری‌های روابط بین‌الملل همچون مارکسیم، واقع‌گرایی و لیبرالیسم را درخصوص شاخص‌های هژمون بررسی کرده ایم و در ادامه، به این سئوال پاسخ داده شده است که براساس این نظریه ها شاخص‌ها و مؤلفه‌های شکل‌گیری هژمونی در مقیاس جهانی و منطقه‌ای کدام اند؟ در انتها نتیجه‌ حاصل شده نشان می دهد مهم‌ترین عنصر مشترک در میان همه دیدگاه‌های بررسی شده، قدرت اقتصادی کشور مدنظر است. https://prj.ui.ac.ir/article_22716.html هدف مقاله، بررسی امکان کاربرد مفهوم «سنت‌گرایی بازتابی» با مطالعة تجربی زندگی اجتماعی و سیاسی میرزا ملکم خان، سیاستمدار، متفکر و مصلح اجتماعی ایرانی در قرن نوزدهم است. منظور از سنت‌گرایی بازتابی، واکنش سنت در ایران در مقابل خود سنت ناشی از برخورد با مدرنیسم غربی است. روش پژوهش، کتابخانه‌ای و با استفاده از اسناد تاریخی انجام شد. زندگی و آثار میرزا ملکم خان باتوجه‌به سه چشم‌انداز زندگی او بررسی می‌شود؛ حزب و تشکیلات از دیدگاه ملکم، ملکم خان و روشنفکری و سیاست‌زدگی. میرزا ملکم خان، پیشگام جنبش روشنفکری در ایران تبلیغ می‌شود؛ درحالی‌که او به معنای مدنظر در این مقاله، روشنفکر نبود. او نمایندة گروهی از منشی‌ها و کارمندان دولت بود که در قرن نوزدهم شکل گرفت. این گروه از منشی‌ها تلاش کردند دستگاه حکومتی ایران را با الهام‌گرفتن از غرب اصلاح کنند. تعارض بنیادی بین مناسبات اجتماعی ایران با برنامة اصلاحی مطرح شد که به سیاست‌زدگی تفکر سیاسی این گروه منجر شد. یافته‌های پژوهش نشان داد تلاش‌های ملکم شکست خورد. طرح او از سازمان سیاسی تحت تأثیر مناسبات سیاسی استبدادی شکل گرفت. ملکم، نخستین کسی بود که به نقش روشنفکران و سازمان‌دهی در مشارکت سیاسی در ایران پی برد. https://prj.ui.ac.ir/article_22717.html نوع‌‌شناسی «اندیشة سیاسی» یکی از کارکردهای عمدة «نظریة سیاسی» است. تمرکز بر وجه شکلی و وجه ماهویی اندیشة سیاسی ازجمله معیارهای رایجی است که نظریة سیاسی با اتکا به آن، اندیشة سیاسی را نوع‌‌شناسی می‌‌کند. وجه شکلی بر منشأ، خاستگاه و ترتیب زمانی و تاریخی اندیشه‌‌ها متمرکز می‌‌شود؛ درحالی‌که وجه ماهوی بر محتوا، مضمون و مفاهیم اندیشة سیاسی تأکید می‌کند. نوع‌‌شناسی اندیشة سیاسی براساس نسبت میان مفاهیم اخلاق و سیاست، بدون توجه به وجه شکلی، بر وجه ماهوی اندیشه‌‌سیاسی متمرکز است. مقالة حاضر درصدد است نوع‌‌شناسی اندیشة سیاسی در غرب را با نظریة سیاسی هابرماس و براساس نسبت میان اخلاق و سیاست بررسی کند. هابرماس با مبنا قراردادن نسبت مذکور، اندیشة سیاسی در غرب را به دو دورة کلاسیک و مدرن تقسیم می‌‌کند. از نظر او در اندیشة سیاسی کلاسیک، اخلاق و سیاست بر حول مفهوم «سعادت» با هم عجین می‌‌شوند؛ حال آنکه در دوران مدرن، سیاست به علم کنترل و مدیریت روابط انسانی، تبدیل و بدین‌ترتیب، سیاست از اخلاق جدا می‌‌شود. https://prj.ui.ac.ir/article_22718.html شهروندی مفهومی است که بر حقوق، وظایف و مشارکت شهروندان در جامعه ناظر است. این مفهوم نوع ارتباط میان جامعة سیاسی یعنی ملت و دولت را تداعی می‌کند. بر این اساس، شهروندی مجموعه حقوق، تکالیف و مسئولیت‌های اعضا و افراد جامعه در مقابل دولت است که طبق قانون و فارغ از نژاد، قومیت و جنسیت در روابط آحاد افراد جامعه با دولت برقرار می‌شود. شهروندی به‌عنوان مفهومی اجتماعی در طول تاریخ دچار تحولات زیادی شده است؛ ازاین‌رو امروزه این مفهوم با گذشته تفاوت دارد. پرسش اساسی در مقالة حاضر این است که باتوجه‌به تحول مفهوم شهروندی در طول تاریخ، این مفهوم از لحاظ حقوق و وظایف افراد جامعه در مقابل دولت در عصر مدرن و پسامدرن چه تغییری کرده است. برای پاسخ به این سؤال با استفاده از روش مطالعة تطبیقی، مفهوم شهروندی در دوره‌های مدرن و جهانی‌شدن یا پسامدرن بررسی می‌شود و ویژگی‌های آن در هر دوره، مشخص و سپس با یکدیگر مقایسه و تطبیق داده می‌شود. با این مقایسه و تطبیق، تحول مفهوم شهروندی، تبیین و تغییرات ایجادشده از نظر حقوق، تکالیف و مشارکت شهروندان در این دو دوره بیان می‌شود.