تحلیل ساختار نشانه شناسی گفتمان سیاسی علمای مشروعه خواه با کاربست کلام جدید
چکیده
سامانهمفصلبندی گفتمان سیاسی علمای مشروعهخواهان عصر مشروطیت بهگرد نشانهمرکزی «شریعت» سامان یافته است. این گفتمان، کلگرا، نخبهگرا، امنیتمحور، دگرسازانه و محافظهکار است. مشروعهخواهان نمایندگان اخباریگری در این عصر بوده و روششناسی آنان در چارچوب علم کلام، بهویژه کلام جدید، خوانشپذیر است. در کلام جدید، کوشیده میشود تا در درجه نخست بیاعتباری گفتمانهای رقیب اثباتگردد و از سوی دیگر سامانهای معناشناسانه، استوار بر هستیشناسی، معرفتشناسی، انسانشناسی و روششناسی ویژه بهدست داده شود. کلام جدید، دیگرسان از کلام سنتی که استوار بر وجهی غالبا تخریبی و سلبی بود، رهیافتی موسس و موجد است. نوشتار پیشرو بر آن است تا با واکاوی سامانه نشانهشناختی این علما، با محوریت شیخ فضلالله نوری، در کنار نمایش نشانگان گفتمانی آنان، مرزهای اندیشگی و هویتیشان را نیز بازنمایی کند. برپایه فرضیه این مقاله، این علما، هرچند ناآگاهانه، بهسیاق متکلمین جدید با کاربست خوانشی حداکثری از دین و باور به اصالت نصوص در عین کاربرد عقل ملتزم به اصول، در پی آن بودند تا در برابر امواج فکری و فناورانه تمدن غرب، به استوارسازی جایگاه شریعت در ساختار نظام سیاسی- اجتماعی بپردازند. علمای مشروعهخواه عصر مشروطیت، با بهرهگیری از این اسلوب، به دگرسازی و خصومتسازی با علمای مشروطهخواه و متجددین پرداخته و از رهگذر این امر افزون بر حاشیهرانی آنها، سامانهای از ایستارها و معانی را تحتعنوان «حکومت مشروعه» مفصلبندی نمودند.
)